Files
spider-ctext/太平御览/OPS/c53_tai_ping_yu_lan_0051.xhtml
2026-03-21 17:42:22 +08:00

169 lines
20 KiB
HTML

<?xml version="1.0" encoding="UTF-8" standalone="yes"?>
<!DOCTYPE html>
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="zh" dir="ltr"><head><meta charset="UTF-8"/><link type="text/css" rel="stylesheet" href="main.css"/><title>卷五十一</title><style typeof="mw:Extension/templatestyles mw:Transclusion" about="#mwt1"><![CDATA[@media all and (max-width:720px){body.skin-minerva .mw-parser-output table.header{display:table!important}}]]></style></head><body class="mw-content-ltr sitedir-ltr ltr mw-body-content parsoid-body mediawiki mw-parser-output" dir="ltr" data-mw-parsoid-version="0.23.0.0-alpha10" data-mw-html-version="2.8.0" xml:lang="zh"><section data-mw-section-id="0"><span about="#mwt1">
</span><table class="ws-header" style="border-spacing:0px; padding:0px; width:100%; margin-bottom:0px; border:1px solid var(--border-color-content-added,#93A6C0); background-color: var(--background-color-neutral-subtle,#F9F9F9); color: inherit;text-align:center;" about="#mwt1">
<tbody><tr><td style="width:25%; text-align: left;"><span style="display:inline-block; inline-size:1em;"/><a rel="mw:WikiLink" href="c52_tai_ping_yu_lan_0050.xhtml" title="太平御覽/0050">地部十五</a> <span style="color:#999"></span></td>
<td style="width:50%; text-align: center;"><b><a rel="mw:WikiLink" href="c0_tai_ping_yu_lan.xhtml" title="太平御覽">太平御覽</a></b><br/>卷五十一.地部十六 石上</td>
<td style="width:25%; text-align: right;"><span style="color:#999"></span> <a rel="mw:WikiLink" href="c54_tai_ping_yu_lan_0052.xhtml" title="太平御覽/0052">地部十七</a><span style="display:inline-block; inline-size:1em;"/></td></tr>
</tbody></table><table style="width:100%; background:var(--background-color-progressive-subtle,#F8FCFF); color: inherit;font-size:small; border-bottom:1px solid var(--border-color-content-added,#93A6C0)" class="ws-header" about="#mwt1">
<tbody><tr>
<td><span style="color: #464646;"><ul id="plainSister-n1517" style="display:inline-block; font-size:93%; line-height:normal; list-style-type:none; list-style-image:none; list-style-position:outside; border:1px solid var(--border-color-base,#AAA); float:right; clear:right; margin:0.5ex 0.5ex 0.5ex 0.5ex; padding:0.0ex 0.0ex 0.0ex 0.0ex; background-color:var(--background-color-base,#FFFFFF);color: inherit;"><li class="noprint sisitem"><span class="sisicon" style="padding-right:1ex;"><span typeof="mw:File/Frameless"><a href="https://zh.wikisource.org/wiki/Special:SiteMatrix" title="Special:SiteMatrix"><img alt="姊妹计划" resource="./File:Wikimedia-logo.svg" src="images/c1004_Wikimedia_logo.svg_20px_Wikimedia_logo.svg.png" decoding="async" data-file-type="drawing" class="mw-file-element" style="width:18px; height:18px; " data-title="Wikimedia-logo.svg-20px-Wikimedia-logo.svg.png"/></a></span></span><a rel="mw:WikiLink" href="https://zh.wikisource.org/wiki/Special:SiteMatrix" title="Special:SiteMatrix">姊妹计划</a>: <a rel="mw:WikiLink/Interwiki" href="https://www.wikidata.org/wiki/Q85594022" title="d:Q85594022" class="extiw">数据项</a></li></ul></span>
<table style="font-size:0.9em; text-align:left; background:var(--background-color-neutral-subtle,#F9F9F9); float:right;color: inherit;">
<tbody><tr><td style="color: #999999;"/></tr>
</tbody></table>
</td></tr>
</tbody></table>
<p>《釋名》曰:山體曰石,石硌硌也,<small style="color:var(--color-destructive--visited,#996666)" about="#mwt4" typeof="mw:Transclusion"><span style="color:transparent;font-size:0px"></span>硌,音落。<span style="color:transparent;font-size:0px"></span></small>堅捍硌也。山多大石曰礐,<small style="color:var(--color-destructive--visited,#996666)" about="#mwt5" typeof="mw:Transclusion"><span style="color:transparent;font-size:0px"></span>口學切。<span style="color:transparent;font-size:0px"></span></small>礐,學也,大石之形學學然。山多小石曰磝,磝,<small style="color:var(--color-destructive--visited,#996666)" about="#mwt6" typeof="mw:Transclusion"><span style="color:transparent;font-size:0px"></span>五交切。<span style="color:transparent;font-size:0px"></span></small>堯也,每石堯堯獨處而出也。礫,小石也。磊,<small style="color:var(--color-destructive--visited,#996666)" about="#mwt7" typeof="mw:Transclusion"><span style="color:transparent;font-size:0px"></span>雷罪切。<span style="color:transparent;font-size:0px"></span></small>衆石也。碭,<small style="color:var(--color-destructive--visited,#996666)" about="#mwt8" typeof="mw:Transclusion"><span style="color:transparent;font-size:0px"></span>壯浪切。<span style="color:transparent;font-size:0px"></span></small>丈石也。琅玕,石似珠也。<small style="color:var(--color-destructive--visited,#996666)" about="#mwt9" typeof="mw:Transclusion"><span style="color:transparent;font-size:0px"></span>出《尚書》注。<span style="color:transparent;font-size:0px"></span></small>碔砆,石似玉也。<small style="color:var(--color-destructive--visited,#996666)" about="#mwt10" typeof="mw:Transclusion"><span style="color:transparent;font-size:0px"></span>出《廣雅》。<span style="color:transparent;font-size:0px"></span></small></p>
<p>《易》曰:困于石,據于蒺藜。<small style="color:var(--color-destructive--visited,#996666)" about="#mwt11" typeof="mw:Transclusion"><span style="color:transparent;font-size:0px"></span>石在水中所以爲陰難。<span style="color:transparent;font-size:0px"></span></small></p>
<p>又曰:《說卦》曰:艮爲小石。</p>
<p>《書》曰:禹貢青州,厥貢鉛松怪石。<small style="color:var(--color-destructive--visited,#996666)" about="#mwt12" typeof="mw:Transclusion"><span style="color:transparent;font-size:0px"></span>孔安國曰:怪异好石似玉。<span style="color:transparent;font-size:0px"></span></small></p>
<p>又曰:泗濱浮磬。<small style="color:var(--color-destructive--visited,#996666)" about="#mwt13" typeof="mw:Transclusion"><span style="color:transparent;font-size:0px"></span>孔安國注云:泗水濱崖也。水中見石,可以爲磬也。<span style="color:transparent;font-size:0px"></span></small></p>
<p>《詩》曰:我心匪石,不可轉也。</p>
<p>又曰:漸漸之石,維其高矣。</p>
<p>又曰:它山之石,可以攻玉。</p>
<p>《禮》曰:昔者,夫子居于宋,見桓司馬自爲石椁,三年而不成。<small style="color:var(--color-destructive--visited,#996666)" about="#mwt14" typeof="mw:Transclusion"><span style="color:transparent;font-size:0px"></span>桓司馬,宋向戍孫也。名魋也。<span style="color:transparent;font-size:0px"></span></small>夫子曰:「若是其靡也,死不如速朽之愈也。」</p>
<p>又曰:今夫山,一拳石之多,及其廣大,草木生之,禽獸居之,寶藏興焉。</p>
<p>《周禮》曰:王行洗乘石。<small style="color:var(--color-destructive--visited,#996666)" about="#mwt15" typeof="mw:Transclusion"><span style="color:transparent;font-size:0px"></span>乘石,王所登上居之石也。<span style="color:transparent;font-size:0px"></span></small>又曰:石有時而泐。<small style="color:var(--color-destructive--visited,#996666)" about="#mwt16" typeof="mw:Transclusion"><span style="color:transparent;font-size:0px"></span>音勒。石解散也。<span style="color:transparent;font-size:0px"></span></small></p>
<p>又曰:大司寇以嘉石平罷民,有罪者坐諸嘉石。以肺石達窮民,凡煢獨老幼,欲復于上而未達者,立于肺石。<small style="color:var(--color-destructive--visited,#996666)" about="#mwt17" typeof="mw:Transclusion"><span style="color:transparent;font-size:0px"></span>注曰:嘉石,文石也。肺石,赤石也。<span style="color:transparent;font-size:0px"></span></small></p>
<p>《傳》曰:隕石于宋五,隕星也。<small style="color:var(--color-destructive--visited,#996666)" about="#mwt18" typeof="mw:Transclusion"><span style="color:transparent;font-size:0px"></span>注曰:但直言星則嫌星使石隕。故重言隕星。<span style="color:transparent;font-size:0px"></span></small></p>
<p>又曰:齊高固入于晋師,桀石以投人。</p>
<p>又曰:昭三年,石言于晋魏榆,晋侯問于師曠曰:「石何故言?」對曰:「石不能言,或憑焉;不然,民聽濫也。抑臣又聞之曰,作事不時,怨讟動于民,則有非言之物而言。今宮室崇侈,民力雕盡,怨讟幷作,莫保其性,石言不亦宜乎?」</p>
<p>《春秋說題辭》曰:《周易》艮爲山,爲小石。石,陰中之陽,陽中之陰,陰精補輔,故山合石,石之爲言託,立法也。</p>
<p><a rel="mw:WikiLink" href="https://zh.wikisource.org/wiki/史記" title="史記">史記</a>》曰:始皇十年,星墜于東郡,至地爲石。或刻其文曰:「始皇死而地分。」始皇盡誅石旁居人,燔銷其石。</p>
<p>又按《說苑》云:石隕東郡是也。</p>
<p>又曰:王剪代李信擊荊,荊兵數挑戰,終不出。久之,剪使人問軍中戲乎?對曰:「方投石,超距。」翦曰:「士卒可用矣。」</p>
<p>又曰:張良見老人出一編書,「讀是則爲王者師,後十三年見我濟北穀城山下,黃石即我也。」良後果得黃石,寶而祠之。及死,幷葬黃石,伏臘祀之。</p>
<p>又曰:李廣出獵,見草中石,以爲虎而射之,中石沒鏃,視之石也。因復更射之,終不能復入石矣。</p>
<p>《後漢書》曰:梁鴻妻孟光有力,能舉石臼。</p>
<p>又趙歧曰:吾死後,置一圓石墓前,刻曰:「漢有逸人,姓趙名歧,有志無時,命也,奈何!」</p>
<p>謝承《後漢書》曰:吳郡嬀皓父爲南郡太守,坐事繫獄,皓懷小石至公卿門,輒出石叩頭,流血覆面,父遂得免。</p>
<p>《東觀漢記》曰:涿郡太守張豐舉兵反。初,豐好方術,有道士言豐當爲天子,以五彩囊盛石擊豐肘,雲石中有玉璽,豐信之,遂以反。既當斬,猶曰肘有玉璽,椎破之,豐乃知被詐。仰天嘆曰:「當死所無所恨。」</p>
<p>《魏略》曰:梁州柳谷,有石無故自崩,有文如率馬之狀,後司馬氏得天下之應。</p>
<p>又曰:大秦國石爲城郭,山出九色玉石。</p>
<p>《魏志》曰:魏明帝增崇宮殿,雕鏤觀閣,鑿太行之石英,采穀城之文石,起景陽山于芳林園,建昭陽殿于太極之北。</p>
<p>又曰:辰韓在馬韓之東,兒生便以石押頭,欲其扁。今辰韓人頭皆扁。</p>
<p>又曰:公孫度爲遼東太守時,坐大石長丈餘,下有三小石爲足。</p>
<p>魏武帝末年,鄴中雨五色石。</p>
<p>王隱《晋書》曰:<a rel="mw:WikiLink" href="https://zh.wikisource.org/wiki/Category:需要指定公元的紀年" title="Category:需要指定公元的紀年" about="#mwt19" typeof="mw:Transclusion"><span title="請指定為“167年”或“300年”或“396年”或“412年”或“464年”">永康元年</span></a>,襄陽郡上言得鳴石鐘,聞七八里。</p>
<p>又《石勒傳》曰:初,勒鄉里所居原上,地中石生日長,類鐵之象。</p>
<p>又曰:陳總遷殿中侍御史,詔遣詣終南山請雨。總先除小石祠,惟存大石一所而祈之,上文曰:「峨峨大石,佐岳通理,含滋吐潤,惠我四海。」</p>
<p>又曰:孫子荊謂王武子曰:「當枕流漱石。」曰:「石非可漱,流非可枕。」孫曰:「所以枕流,洗其耳,漱石,礪其齒。」</p>
<p>《晋陽秋》曰:董威輦遁去,莫知所之,于其寢所得一石及竹子,幷詩二首。</p>
<p>《齊書》曰:虞願爲晋平太守,海邊有越王石,常隱雲霧,相傳云清廉太守乃得見。願往觀視,清澈無隱蔽。</p>
<p>《南史》曰:到溉山池有奇礓石,長一丈六尺,梁武睹之輸焉,即迎置華林宴居殿前,移石之日,都下傾城縱觀,所謂到公石。</p>
<p>《趙書》曰:劉耀築建德殿,取土城西,得圓石狀若水碓,其銘曰:「律推石重四鈞,同律度量衡,有辛氏造。」議者未之詳,或以爲瑞。參軍續咸曰:「王莽時物。」</p>
<p>《後周書》曰:高琳母嘗祓禊泗濱,遇見一石,光彩朗潤,遂持以歸。是夜夢見一人,衣冠有若仙者,謂其母曰:「夫人向所將來之石,是浮磬之精,能寶持,必生令子。」其母驚寤,便舉體流汗,俄而有妊,及生子,因名琳,字季瑉也。</p>
<p>《隋書》曰:帝令江都郡丞王世充發淮南兵擊劉元進,有大流星墜于江都,未及地而南逝,磨拂竹木皆有聲,至吳郡而落于地,元進惡之,令掘地入二丈,得一石徑丈餘。後數日,失石所在。</p>
<p>《唐書》曰:車騎將軍劉山濤上言,祖龍潜時,數往來洛郊之莊舍,嘗踐子石,靴迹見于石中,至今猶在。高祖令鑿之,深寸餘,其迹逾明,乃止。</p>
<p>又曰:則天時,有人于洛水中得白石數點赤,詣闕輒進諸宰相。詰之,對曰:「此石赤心,所以來進。」李昭德叱曰:「此石赤心,洛水中余石,豈能盡反耶?」左右皆笑。</p>
<p>又曰:薛元超,道衡孫也,爲中書舍人,省有磐石。初,道衡爲內史侍郎,嘗踞而草制,元超每見此石,未嘗不泫然流涕。</p>
<p>又曰:甘露事敗,王璠舉家無少長皆死。初,璠在浙西繕城壕,役人掘得方石,上有十二字,云「山有石,石有玉,玉有瑕,瑕即休」。璠視莫知其旨,京口老人講之曰:「此石非尚書之吉兆也。尚書祖名崟,崟生礎,是有石也;礎生尚書,是山石有玉也;尚書之子名瑕休,休,絕也,庸非吉征?」果赤族。</p>
<p>《老子》曰:落落如石。</p>
<p>《列子》曰:昔者,女媧煉五色之石以補天。<small style="color:var(--color-destructive--visited,#996666)" about="#mwt20" typeof="mw:Transclusion"><span style="color:transparent;font-size:0px"></span>《淮南子》又載。<span style="color:transparent;font-size:0px"></span></small></p>
<p>又曰:趙襄子卒徒十萬狩于山中,藉芿燔林,扇赫百里,有一人從石壁中出,隨烟燼上下,衆謂鬼物,察之人也。</p>
<p>《孫卿子》曰:以桀詐桀,猶有巧拙;以桀詐堯,若卵投石。</p>
<p>又曰:負石而走赴河,行之難爲者也,而申徒狄能之。</p>
<p>《闞子》曰:宋之愚人,得燕石于梧台之東,歸而藏之,以爲大寶。周客聞而觀焉,主人端冕玄服以發寶,華匱十重,緹巾十襲,客見之,盧胡而笑曰:「此燕石也,與瓦甓不异。」主人大怒,藏之愈固。</p>
<p>《符子》云:水生石,未有居山而溺者,火生木,未有抱樹而焦者。</p>
<p>《呂氏春秋》曰:石可破也,而不可奪其堅。</p>
<p>《淮南子》曰:禹娶塗山化爲石,在嵩山下方生啓,曰,歸我子,石破北方而生啓。</p>
<p>《畢萬術》曰:埋石四隅,家無鬼。<small style="color:var(--color-destructive--visited,#996666)" about="#mwt21" typeof="mw:Transclusion"><span style="color:transparent;font-size:0px"></span>取蒼石四枚及桃七枚,以桃弧射之,乃取幷埋弓矢四隅,故無鬼殃。<span style="color:transparent;font-size:0px"></span></small></p>
<p>《抱樸子》曰:白石似玉,奸佞似賢。</p>
<p>又曰:磁石引針。</p>
<p>又曰:浮磬息音,未別于衆石。</p>
<p>又曰:燒泥爲瓦,燔木爲炭,蜂窠爲蠟,水沫爲浮石。</p>
<p>《隋巢子》曰:禹産于䃂石,啓生于石。<small style="color:var(--color-destructive--visited,#996666)" about="#mwt22" typeof="mw:Transclusion"><span style="color:transparent;font-size:0px"></span>王昭之云:啓生即母化爲石。<span style="color:transparent;font-size:0px"></span></small></p>
<p>《六韜》曰:武王伐殷,得二大夫而問之曰:「殷國將亡,亦有妖乎?」其一人對曰:「殷國常雨血、雨灰、雨石,小者如鶏子,大者如箕。」武王曰:「大哉,妖也!」</p>
<p>樂資《春秋傳》曰:秦始皇使鄭客將入函關,見華山上有素車白馬,疑之鬼神,熟視稍近,問鄭客曰:「安之?」答曰:「之咸陽。」素車上人曰:「吾華山使,願托一牘書致鎬池君所。子之咸陽,道過鎬池,見一大梓樹,有文石,以款樹,當有應者,即以書與之。」鄭容如其言,以石款梓樹,果有人來取書。</p>
<p>《吳越春秋》曰:禹案黃帝中經,見聖人所記曰:「在乎九疑上東南,號曰宛委,承以文玉,覆以磐石,其書金簡玉字。」禹乃退,齋三日,發石取書。</p>
<p>《荊楚歲時記》曰:張騫尋河源,得一石示東方朔。朔曰:「此石是天上織女支機石,何至于此?」</p>
<p>《神仙傳》曰:壺公內費長房于石室中,頭上有大石方數丈,以茅繩懸之,諸蛇競嚙且斷,長房不移。公撫之曰:「子可教矣。」</p>
<p>又曰:介象,字元則,會稽人。入山求神仙,見谷有石子皆紫色,大如鶏子,象取二枚,見一美女被服五采,象叩頭乞長生。女曰:「急送汝手中物還著故處。」象送石還,女授以丹方一首。</p>
<p>《列异傳》曰:豫寧女子戴氏久疾,出見小石曰:「爾有神,能差我疾者,當事汝。」夜夢人告之曰:「吾將祐汝。」後漸差,遂爲立祠,名石侯祠。</p>
<p>《益部耆舊傳》曰:公孫述時,蜀武檐山石折,任文公曰:「西州智士死,我將死矣。」後三月果卒。</p>
<p>《韓詩外傳》曰:楚渠子夜行見寢石,以爲伏虎,彎弓而射之,沒金飲羽,下視知其石也,因復射之,矢摧無迹。<small style="color:var(--color-destructive--visited,#996666)" about="#mwt23" typeof="mw:Transclusion"><span style="color:transparent;font-size:0px"></span><a rel="mw:WikiLink" href="https://zh.wikisource.org/wiki/漢書" title="漢書">漢書</a>》載李廣亦如之。<span style="color:transparent;font-size:0px"></span></small></p>
<p>《文士傳》曰:魏文帝之在東宮也,宴諸文學,酒酣,命甄後拜坐者,坐者鹹伏,惟劉楨平仰觀之,太祖以爲不敬,送徙隸簿。後太祖乘步輦車乘城,降閱簿作,諸徒咸敬,而楨坐磨石不動。太祖曰:「此非劉楨耶?石如何性?」楨曰:「石出荊山玄岩之下,外炳五色之章,內秉堅貞之志,雕之不增文,磨之不加瑩,氣質貞正,禀性自然。」太祖曰:「名豈虛哉!」</p>
<p>《神仙傳》曰:白生者,常煮白石爲糧,就白石山居,故號曰白石先生。</p>
<p>《穆天子傳》曰:天子升于采石之山,于是采石鑄以成器于黑水之山。</p>
<p>《三齊略記》曰:始皇作石塘,欲過海看日出處。時有神人驅石下海,石去不速,神輒鞭之,皆流血,至今石悉赤。陽城山盡起立,嶷嶷東傾,狀如相隨行。<small style="color:var(--color-destructive--visited,#996666)" about="#mwt24" typeof="mw:Transclusion"><span style="color:transparent;font-size:0px"></span>事具神部。<span style="color:transparent;font-size:0px"></span></small></p>
<p>盛弘之《荊州記》曰:興安縣水邊有平石,其上有石櫛石履各一具。俗雲越王渡溪,脫履墮櫛于此。</p>
<p>郭緣生《迹征記》曰:秦梁,圯名也。或云,秦始皇東巡,弗行舊道,過此水,率百官已下,人提一石以填之,俄而梁成。今睹所累石,無造作之處也。</p>
<p>《搜神記》曰:常山張顥,爲梁相天,新雨後,有鳥如山鵲飛翔入市,人擲之墮地,人爭取,化爲圓石,顥椎得一金印,文曰「忠孝侯印」。</p>
</section></body></html>